Tarihçe


Zonguldak Mutfağının Tarihi

Bir yörenin mutfak kültürü denildiğinde akla mutfağın evdeki konumu ve önemi, o yöreye has mutfak araç-gereçleri, yiyecek-içecek adları ve yapılışları, sofra adabı, yemek öğünleri, yiyecek saklama ve kışlık hazırlama yöntemleri ve özel günlerde yapılan yöreye özgü yemekler gelmektedir. Bir bütün olarak düşünüldüğünde mutfak kültürünü etkileyen ve şekillendiren önemli unsurlar vardır. Bu unsurlar; başta yörenin baskın olan üretim ilişkileri olmak üzere, ilin coğrafi konumu ve özelliği, yetiştirilen tarım ürünleri, sosyo-ekonomik durumu, iç ve dış göçlerdir.
 
Zonguldak yöresinin coğrafi özelliği göz önünde bulundurulduğunda, ilin çok engebeli bir yapıya sahip oluşu ekili-dikili tarım alanlarının parçalı ve dar olmasına neden olmuştur. Buna rağmen yetiştirilen ürün çeşidi fazladır. Bunun yanı sıra il topraklarının % 52’si ormanlık alan olup, bunun % 88’i koru, % 12’si baltalık orman niteliğindedir. Ülkemiz ormanları içerisinde zengin bir tür çeşitliliği ile doğal arboretum konumunda olan yöre ormanlarında kayın, meşe, gürgen, kestane, çınar, ıhlamur ve kızılağaç başta olmak üzere   % 70’i yapraklı;  % 30’u ibreli ormanlardır. Bu ana yeşil dokuyu orman gülü, pırnal meşesi, çobanpüskülü, defne, kocayemiş, kızılcık, kiraz, funda, ayı üzümü, kuşburnu, böğürtlen, dağ çileği, eğrelti otu gibi orman altı bitki örtüsü tamamlamaktadır.

Yörenin yemek kültürünü etkileyen diğer unsur; toplumun sosyo-ekonomik yapısıdır. Osmanlı’nın son dönemlerinde sazlık bir alanda, küçük bir derenin kenarında çok az nüfusu bulunan bir köy iken  taşkömürünün bulunması sonucu ilerleyen zamanlarda yerleşim yeri halini almış ve zamanla kent haline gelmiş bir il olan Zonguldak’ta kendine özgü yanları bulunan bir maden işçisi sınıfı doğmuştur. Avrupa işçi sınıfından farklılık gösteren bu işçi sınıfı bir ay madende, bir ay köylerinde çalışarak yarı köylü yarı sanayi işçisi olma özelliğini göstermiştir. Bu özellik yöre halkının yaşam tarzını etkilemiş, kültürün şekillenmesinde önemli bir pay sahibi olmuştur. Zonguldak kültürünü oluşturan, yöresel mutfak kültürü de bu yönde şekillenmiş ve bu paydan nasibini almıştır.
   
Nüfusun büyük çoğunluğu maden ocaklarında, demir-çelik fabrikalarında, inşaatlarda çalışarak geçimini sağlamıştır. Yöre insanının zamanının önemli bir bölümünü çalışarak geçirmesi ve ekonomik durumunun kötü oluşu bazı öğünlerini geçiştirmesine ve fazla masrafı olmayan, pratik yapılabilen yemeklerin oluşmasına neden olmuştur. Bu yemeklere örnek verecek olursak; uğmaç adı verilen undan yapılan çorba, malay vb. gibi yemeklerden bazılarıdır.
             
Zonguldak ilinde iç ve dış göçler nedeniyle kültürel yapıda değişiklikler ve ögelerde kaybolmalar ortaya çıkmıştır.1970-1980’li yıllarda Doğu Anadolu, Doğu Karadeniz gibi çeşitli bölgelerden göçler sonucu gelen insanların kendi yöresine has kültürel özellikleriyle yöre kültürünün etkileşimi, genel anlamda kültüründe farklılıklar yaratmış ve bu farklılıklar yemek kültüründe de kendisini göstermiştir.